Vlaanderen heeft nood aan betaalbare, kwalitatieve woonvormen naast sociale huisvesting en de private huurmarkt. Daarom zet de Vlaamse Bouwmeester in op coöperatief wonen: een niet-speculatief model waarin wonen aan kostprijs centraal staat. Bouwmeester Véronique Claessens gaf het model een prominente plaats in haar ambitienota Publiek Project, die ze in april 2026 voorstelde. Daarin omschrijft ze coöperatief wonen als ‘een fundamenteel ander perspectief op wonen: niet als verdienmodel, maar als maatschappelijke verantwoordelijkheid en recht’.
Na eerdere onderzoeks- en leertrajecten wil de Vlaamse Bouwmeester nu de stap zetten naar concrete realisaties, met bijzondere aandacht voor de rol die lokale besturen daarin kunnen spelen. Begin 2026 werd Architectuurwijzer, samen met Miss Miyagi, Leidsman, UGent, Cera en Simply Community, door de Bouwmeester aangesteld om een aantal ambitieuze publieke opdrachtgevers die een grond of gebouw willen inzetten voor coöperatief wonen, te begeleiden.
Antwerpen en Lier nemen het voortouw, een reeks andere steden en gemeenten volgen in hun kielzog. Op een bouwrijpe kavel in het noorden van de Cadixwijk, tussen de Madrasstraat en het Houtdok, wil de stad Antwerpen een wooncoöperatie met ongeveer negentig woningen mogelijk maken. De initiatiefnemers zullen door genoemde onderzoeksgroep worden begeleid. Hiertoe sloot de Vlaamse Bouwmeester een samenwerkingsovereenkomst met AG Vespa. Dit project staat niet op zich, maar dient als test om scherp in beeld te krijgen welke randvoorwaarden nodig zijn om ook andere coöperatieve projecten in Antwerpen te doen slagen.
Ook met Lier wordt een samenwerking op poten gezet. Daar startte de stad in 2022 de restauratiewerken aan het begijnhof. Voor de stad is het belangrijk dat het eigendom van de begijnhofwoningen niet versnipperd raakt en dat het erfgoed met zorg beheerd wordt. De wooncoöperatie is een interessant model om die ambities te realiseren: zo wordt de stad niet belast met een te zwaar beheer, en behoudt ze toch voldoende controle over het project.
De pilootprojecten laten onder meer toe, financiële en juridische modellen, ontwerpkwaliteit en bewonersdoelgroepen te onderzoeken. De ervaringen uit deze trajecten moeten drempels zichtbaar maken en de weg effenen voor meer coöperatieve woonprojecten in Vlaanderen, zodat de opgebouwde kennis kan worden vertaald in de praktijk.
Drie inspiratiesessies, een vitrinepresentatie en tentoonstellingen
Naar aanleiding van het leertraject en de pilootprojecten organiseren we in het Atelier Bouwmeester drie inspiratiesessies en een vitrinepresentatie. Aan de hand van projecten uit binnen- en buitenland kunnen geïnteresseerden het coöperatieve woonmodel beter leren kennen.
Met de eerste talk richten we ons op 1 december in het bijzonder tot lokale besturen die willen weten hoe je coöperatieve woonprojecten kan doen slagen. Architectuurwijzer en Miss Miyagi geven een stand van zaken in Vlaanderen en trekken enkele lessen uit de opgestarte pilootprojecten. Drie pioniers – uit Antwerpen, Lier en Knokke-Heist – vertellen over de ambities, de opstart en het ruimtelijk concept van hun project. Wooncoop vult aan met een blik op hun projecten en ervaringen uit het werkveld. We sluiten af met een gesprek tussen Vlaams Bouwmeester Véronique Claessens en Liselotte Mortier, raadgever op het kabinet van Vlaams minister van Wonen Melissa Depraetere. In het voorjaar 2027 volgen nog twee andere talks, met sprekers uit Amsterdam en Basel.
Van december 2026 tot april 2027 zal in het Atelier Bouwmeester ook een vitrinepresentatie te zien zijn rond wooncoöperaties als La Borda in Barcelona, Abakus in Basel, San Riemo in München en De Nieuwe Meent in Amsterdam. De projecten laten zien hoe compact wonen kan samengaan met licht, lucht, groen en ruimte. Tegelijk leren ze ons hoe belangrijk de overheid kan zijn voor de ontwikkeling van coöperatief wonen. Steden als Zürich, Genève, Barcelona en Amsterdam ondersteunen wooncoöperaties onder meer met grond in erfpacht, subsidies, leningen en begeleiding.
De vitrinepresentatie in het Atelier Bouwmeester vormt een voorproefje van de grotere tentoonstellingen over wooncoöperaties die Architectuurwijzer in dezelfde periode organiseert in Knokke-Heist en Brussel. De reizende expo ‘Hier wil ik wonen!’ is van 28 november tot 3 januari te zien in CC Scharpoord te Knokke-Heist. In het Brusselse Usquare, in Etterbeek, loopt van 15 februari tot 15 maart 2027 de drietalige expo ‘Cooperative Housing, Brighter Living’. In die uitgebreidere tentoonstellingen worden inspirerende woonprojecten gekoppeld aan vragen over privacy, burencontact en gedeelde ruimtes.
Foto Cohousing De Wasserij, Berchem, Stramien i.o.v. Wooncoop © Jelle Vans Photography
4/11/2026
